- Tunji Alausa ya bayyana matsalar satar tambayoyin jarabawa a Najeriya a matsayin “abin ban tsoro”
Ministan Ilimi, Dr Tunji Alausa, ya ce an taɓa samun yanayin da ake sayar da tambayoyin jarabawar Hukumar Shirya Jarabawa ta Ƙasa (NECO) kan ₦3,000 kafin ɗalibai su rubuta jarabawar.
Alausa ya bayyana hakan ne ranar Alhamis yayin wani taro da Ƙungiyar Masu Makarantu Masu zaman kansu ta Ƙasa da sauran masu ruwa da tsaki a fannin ilimi.
Ministan ya bayyana girman matsalar satar tambayoyin jarabawa da sauran nau’o’in maguɗi a matsayin “abin ban tsoro”, yana gargaɗin iyaye, malamai, masu makarantu masu zaman kansu, shugabannin makarantu, masu sa ido kan jarabawa da ɗalibai da su guji ayyukan da za su lalata amincin jarabawar ƙasa.
A cewar Alausa, an daɗe ana haƙurin jure maguɗin jarabawa a Najeriya, lamarin da ya haifar da tsarin da bai dace ba inda ɗaliban da suka yi karatu da gaskiya ke fuskantar rashin adalci daga waɗanda suka samu tambayoyin jarabawa kafin lokaci.
Ya ce hakan na iya tilasta wa ɗaliban da ke son yin gaskiya su shiga maguɗi domin su fafata da waɗanda suka samu tambayoyin kafin jarabawa.
“Abin takaici ne. Kafin ni da ita (Ƙaramar Ministar Ilimi) mu zo, yarda da maguɗin jarabawa, yin zamba da satar tambayoyi a wannan ƙasa abin ban tsoro ne, kuma ƙasar ta amince da hakan. Ya kasance mafarki mai ban tsoro,” in ji Alausa.
Ya ƙara da cewa haɗarin da ke tattare da hakan shi ne “ɗalibai nagari ma za su zama marasa nagarta”.
Da yake ba da labarin ƙoƙarin da aka yi wajen yaƙi da maguɗin jarabawa, Alausa ya yi zargin cewa an taɓa samun damar sayar da tambayoyin jarabawa kafin ranar jarabawar.
Ya ambaci tsohon Magatakardar NECO, Ibrahim Wushishi, a lokacin da yake bayanin yadda ake zargin tsarin ya gudana.
“Sun sayi tambayoyin kan ₦3,000. Haka kawai. Kafin jarabawar,” in ji Alausa.
Ministan ya kuma tuna da abin da ya faru a lokacin jarabawar 2025, inda ya ce ana yawan tura masa tambayoyin jarabawa da ake zargin an samo su kafin ɗalibai su rubuta jarabawar.
Ya ce hakan ya sa jami’ai suke tabbatar da sahihancin tambayoyin da hukumomin jarabawa, inda a wasu lokuta aka tabbatar cewa tambayoyin da ake yaɗawa su ne waɗanda za a yi a ranar.
Alausa ya ce matsalar ta nuna cewa maguɗin jarabawa ba matsalar ɗalibai kaɗai ba ce, inda ya yi kira ga dukkan ɓangarorin tsarin ilimi su ɗauki alhakin daƙile ta.
Ya ce iyaye, makarantu, malamai, masu sa ido kan jarabawa da shugabannin makarantu suna da muhimmiyar rawa wajen hana ɗalibai samun damar tambayoyin jarabawa kafin lokaci.
“Wataƙila kana cikin wata makaranta da ta keɓanta, amma tsarin makarantar ma yana da hannu. A gaskiya, ba ɗaliban nake zargi sosai ba. Kowane yaro na iya zama marar kyau.
“Amma idan muna da tsarin da iyaye, makarantu, malamai, masu sa ido da shugabannin makarantu suke haɗa kai wajen aikata hakan, ɗalibai su ne mafi ƙarancin masu hannu a ciki,” in ji shi.
Alausa ya ce Gwamnatin Tarayya za ta ƙarfafa matakan kare amincin jarabawar ƙasa tare da tabbatar da cewa takardun shaidar karatu suna nuna ainihin ilimi da ƙwarewar ɗalibai.
Ministan ya danganta sauye-sauyen da ƙoƙarin gwamnatin Shugaba Bola Ahmed Tinubu na dawo da martabar tsarin ilimi.
Ita ma Ƙaramar Ministar Ilimi, Farfesa Suwaiba Ahmad, ta yi kira ga masu makarantu masu zaman kansu da sauran masu ruwa da tsaki su mara wa sauye-sauyen baya.
Suwaiba ta ce ƙarfafa matakan tsaro a jarabawa na iya bayyana raunin wasu ɗalibai waɗanda suka saba samun tambayoyin jarabawa kafin lokaci.
Ta ce amfani da tambayoyin jarabawa masu lamba daban-daban zai rage yiwuwar ɗalibai su dogara da tambayoyin da aka sace, tare da ƙarfafa su su yi karatu da gaske.
Ta kuma buƙaci makarantu su kammala koyar da manhajojinsu a kan lokaci tare da ƙarfafa ɗalibai su riƙa karatu a kai a kai.
Gargaɗin na baya-bayan nan ya zo ne bayan shekaru ana nuna damuwa kan matsalar maguɗin jarabawa a Najeriya, ciki har da satar tambayoyi, yin jarrabawa da sunan wani, haɗin baki da kuma ba ɗalibai taimakon da ba a yarda da shi ba.
Gwamnatin Tarayya ta ce ƙarfafa amincin jarabawa na da muhimmanci domin sakamakon jarabawa ya kasance ingantaccen ma’aunin ilimi da ƙwarewar ɗalibai, tare da kare waɗanda suke shirya jarabawa kuma suke fafatawa cikin gaskiya.